"Olmayan kaynak" özel okullara var

Binlerce çocuğun tanıdık hikâyesini düşünelim. Asgari ücretle geçinen, yoksul bir mahallede, imkânları kısıtlı ikili eğitim veren kalabalık bir sınıfta olan, yemekhane, spor salonu, bilgisayar laboratuvarı olmayan, yoksulluğun çaresizliğinin sonucu asgari ücretin üçte birini alabilmek için Mesleki Eğitim Merkezleri'nde (MESEM) günde 8-10 saat çalışan bir çocuk için ülkemizde eğitimin bir hak olduğunu söyleyebilir miyiz? 

Eğitim çocukların gelecek yaşantısını değiştirmek için bir umuttu. O umut çocukların ellerinden alındı. Milli Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) son açıkladığı verilere göre özel okulların devlet okullarına oranı yüzde 20,1'e yükseldi. Okul öncesinde bu oran yüzde 41'e, lisede ise yüzde 24,3'e ulaşmış durumda.

Aynı eğitim verilerine göre özelde ilkokulda derslik başına düşen öğrenci sayısı 9,9 iken devlet okullarında ilkokullarda 20,4. Özelde ortaokulda derslik başına düşen öğrenci sayısı 12,1 iken devlet okullarında ortaokulda 27,9. Özelde lisede derslik başına düşen öğrenci sayısı 11,4 iken devlet okullarında lisede 21,8. Büyük şehirlerde yoksul ilçelerde, mahallelerde il ve ilçe milli eğitim müdürlükleri sayfalarında açıklanan sayılar ise eşitsizliğin nasıl bir uçuruma dönüştüğünün kanıtı. Örneğin, İstanbul'da Esenyurt, Sultanbeyli, Sultangazi, Esenler, Bağcılar'da kalabalık sınıf sorunu öne çıkıyor. İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü sayfalarında açıklanan ilkokul, ortaokul, lise verileri üzerinden Esenyurt'ta öğrenci sayısı 254 bin 100 iken derslik sayısı 3 bin 602. 

HHH

Ayrıca yoksulluk, eğitimde eşitsizlik artıkça iller, bölgeler düzeyinde okuldan kopuş genel okul terk oranlarından daha fazla hızlanıyor. Lise çağındaki çocukların örgün eğitim oranı Kuzeydoğu Anadolu'da yüzde 75,15. Orta Doğu Anadolu'da yüzde 76,72, Güneydoğu Anadolu'da yüzde 71,62. Van, Muş, Bitlis ve Hakkari'de bu oran yüzde 71,36'ya, Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan'da yüzde 69,96'ya, Urfa ve Diyarbakır'da yüzde 65,92'ye kadar düşüyor.

Bu oranlar da gerçeği tüm açıklığıyla göstermiyor. Çocukların okulda kayıtlı olması okulda olduğu, okula devam ettiği anlamına gelmiyor. Devamsızlık okullarda artış gösteriyor. Devamsızlık verileriyle birlikte değerlendirildiğinde çok daha vahim bir tabloyla karşı karşıyayız. Örneğin 2023–2024 yılı verilerinde, tüm kademelerde 20 gün ve üzeri devamsızlık yapan öğrenci oranları ortaokul düzeyinde yüzde 23,7'ye ulaşmıştı. Ortaokul çağındaki yaklaşık dört çocuktan biri devamsızdı. Devamsızlık oranları ilkokulda yüzde 13,2, genel lisede yüzde 28,1; imam hatiplerde yüzde 32,1, meslek liselerinde yüzde 40,6 olarak açıklanmıştı.

Eğitimin bir hak ve gelecek umudu olmaktan çıkarılmasının sonucu, çocuklar her yıl artan bir hızda okuldan kopuyor. Tablo bu kadar vahimken, devlet okullarına, kamusal eğitime, öğretmen atamalarına ayrılması gereken bütçe, kaynaklar özel okul sahiplerine aktarılıyor. Organize sanayi bölgelerinin içinde ve dışında yer alan özel meslek liselerine yine teşvik açıklandı. Her öğrenci için özel meslek lisesi sahiplerine 49 bin 251 TL ile 104 bin 795 TL arasında değişen miktarlar aktarılacak. Son açıklanan örgün eğitim verilerinde özel meslek lisesi sayısı 302. Özel meslek liselerindeki öğrenci sayısı 136 bin 872. 

∗∗∗

Dün Esenyurt'ta bir lisede şiddet sonucu yine iki öğrenci yaralandı. Bir öğrencinin hayati riskinin olduğu açıklandı. Önceki gün bir öğrencimizi kaybettik. Artık acımızı, kaygılarımızı anlatacak sözün bittiği, kalmadığı bir yerdeyiz. Eğitim hakkını, eğitimin niteliğini dahi konuşamıyoruz. Ortak kaygımız artık yaşam hakkı. Bir ülkede, İsveç'te okul güvenliği için 32 milyon dolar bütçe ayrılırken, bizim ülkemizde "koruyucu çelik çanta" haberleri, reklamları yaygınlaştırılıyor. Salgında, depremde maskeyi, çadırı, uzaktan eğitme erişmek için telefonu, bilgisayarı bulmaya çalışan yalnız bırakılan, çocuklar, öğretmenler okul güvenliğinde de yine yalnız, tek başına bırakılıyor.

Okul güvenliği, öğretmen ataması, okul temizliği, okul yemeği, köy okulları kapatılan çocukların –kilometre sınırlaması sonrası- taşımalı eğitimle okula erişim hakkı için ayrılmayan milyonlar yine özel okul sahipleri için mesleki eğitim adıyla çocuk yaşta işçiliğin yaygınlaştırılması için kullanılacak.