7300 yıl dayanan jeoglif, Trump'ın sınır duvarına "çarptı"

Arizona'daki Sonora Çölü'nde sınır duvarı çalışmaları sırasında ağır hasar gören dev bir jeoglifin sanılandan çok daha eski olduğu ortaya çıktı. Yeni yaş analizleri, yaklaşık 83 metre uzunluğundaki Las Playas Intaglio'nun 6500 ila 7300 yıl önce oluşturulmuş olabileceğini gösteriyor. Bu tarihlendirme doğruysa dev balık figürü, Mısır Piramitlerinden yaklaşık 2 bin yıl, Stonehenge'in yapımından ise yaklaşık 1500 yıl daha eski.

Ancak araştırmanın sonuçları, söz konusu arkeolojik alan geri dönülemez biçimde zarar gördükten sonra gündeme geldi. ABD Başkanı Donald Trump döneminde onaylanan sınır duvarı projesi kapsamında yürütülen çalışmalar sırasında, 23 Nisan 2026'da buldozerler Las Playas Intaglio'nun üzerinden geçti. Yerli topluluklar açısından kutsal kabul edilen figürün tahrip edilmesi hem bölge halkının hem de arkeoloji çevrelerinin tepkisini çekti.

Tohono O'odham kabilesinin başkanı Verlon Jose, olayın ardından yaptığı açıklamada kaybı tamamen önlenebilir ve yıkıcı olarak nitelendirdi. Jose, alanın yalnızca kendi halklarının geçmişinin değil, ABD tarihinin de yeri doldurulamaz bir parçası olduğunu vurguladı. Jeoglif, eski toplulukların lav kayalarının üzerindeki koyu renkli yüzeyi kazıyarak alttaki daha açık tabakayı ortaya çıkarmasıyla oluşturulmuştu. Ortaya çıkan dev balık biçimi, bölgede binlerce yıl öncesine uzanan insan faaliyetlerinin nadir izlerinden biri olarak kabul ediliyordu.

Yaşı eski örnekler üzerinden belirlendi

Tahribatın ardından yayımlanan araştırma, Las Playas Intaglio'nun Amerika kıtasında bilimsel yöntemlerle tarihlendirilmiş en eski jeoglif olabileceğine işaret ediyor. Araştırmacılar David S. Whitley ve Ronald I. Dorn, 1979 yılında bölgeden alınmış örnekleri inceleyerek kaya cilası mikrolaminasyon tarihleme yönteminden yararlandı. Bu yöntemde kaya yüzeyinde iklim koşullarının etkisiyle zaman içinde meydana gelen mikroskobik katmanlar analiz ediliyor.

Elde edilen sonuçlar, jeoglifin yaklaşık 6500 ila 7300 yıllık olduğunu gösterdi. Buna göre Las Playas Intaglio, Mısır Piramitlerinin inşasından yaklaşık iki bin yıl, Stonehenge'in yapımından ise yaklaşık 1500 yıl önce oluşturulmuş olabilir.

Tahribat diğer antik alanlara ilişkin kaygıları artırdı

The SAA Archaeological Record dergisinde yayımlanan çalışma, sınır bölgesindeki kültürel miras alanlarının korunmasına yönelik tartışmaları da yeniden gündeme taşıdı. Biyolojik Çeşitlilik Merkezi'nden Russ McSpadden, binlerce yıllık ve kutsal kabul edilen bir alanın sınır duvarı çalışmaları sırasında yok edilmesini insanlık tarihine karşı işlenmiş bir kötülük olarak nitelendirdi. Tepkiler yalnızca Las Playas Intaglio ile sınırlı kalmadı.

Bölgedeki diğer antik alanların yanı sıra Quitobaquito Kaynakları gibi kutsal kabul edilen mekanların da benzer risklerle karşı karşıya bulunduğuna dikkat çekiliyor. Yaşanan tahribatın ardından, kültürel miras alanlarının korunması ve olaydan sorumlu kişilerin hesap vermesi yönündeki çağrılar da güç kazandı.